Co to jest podatek CIT?

Planujesz założyć spółkę albo już ją prowadzisz i słyszysz o podatku CIT na każdym kroku? Z tego artykułu dowiesz się, czym jest CIT, kto musi go płacić i jak w praktyce działa ten podatek. Dzięki temu łatwiej ocenisz, jak wpływa na finanse twojej firmy.

Co to jest podatek CIT?

Podatek CIT to polska nazwa podatku dochodowego od osób prawnych, czyli Corporate Income Tax. Jest to danina, którą płacą przede wszystkim spółki oraz inne podmioty posiadające osobowość prawną od osiągniętego dochodu, a w niektórych sytuacjach od przychodu. CIT należy do podatków bezpośrednich, bo obciąża zysk konkretnego podatnika, a nie cenę towaru czy usługi.

Obecnie kwestie związane z podatkiem dochodowym od osób prawnych reguluje ustawa z 15 lutego 1992 r. o podatku dochodowym od osób prawnych. Akt ten był wielokrotnie nowelizowany, ale stanowi podstawę systemu CIT od ponad trzech dekad. Do ustawy dochodzą liczne rozporządzenia Ministra Finansów, które doprecyzowują szczegółowe zasady rozliczeń.

Podatek CIT w Polsce jest jednym z najważniejszych źródeł dochodów budżetu państwa – w 2015 r. wpływy przekroczyły 50 mld zł, a największymi płatnikami są duże banki i spółki Skarbu Państwa.

Z punktu widzenia firmy kluczowe jest to, że CIT rozlicza się co do zasady od dochodu, czyli nadwyżki przychodów nad kosztami ich uzyskania, obliczonej za dany rok podatkowy. Jeśli koszty przewyższą przychody, powstaje strata podatkowa, którą można rozliczać w kolejnych latach.

Kto jest podatnikiem CIT?

Nie każda firma płaci podatek dochodowy w formie CIT. Wiele jednoosobowych działalności i spółek osobowych rozlicza się w PIT. W CIT znajdą się natomiast podmioty o bardziej złożonej strukturze prawnej, zwłaszcza spółki kapitałowe oraz część spółek osobowych.

Ustawa wyróżnia kilka grup podatników. Dla porządku warto zobaczyć je w jednym zestawieniu, bo to pomaga poprawnie dobrać formę prowadzenia biznesu:

• osoby prawne, m.in. spółki z o.o., spółki akcyjne, spółdzielnie, fundacje, stowarzyszenia rejestrowe, instytucje kultury,
• spółki kapitałowe w organizacji, czyli etap „przed rejestracją” w KRS,
• jednostki organizacyjne niemające osobowości prawnej (np. wspólnoty mieszkaniowe, niektóre placówki oświatowe), z wyłączeniem części spółek osobowych,
• spółki komandytowe i spółki komandytowo-akcyjne mające siedzibę lub zarząd w Polsce,
• spółki jawne – jeżeli ich wspólnikami nie są wyłącznie osoby fizyczne i spółka nie złoży wymaganej informacji o wspólnikach do urzędu skarbowego,
• podatkowe grupy kapitałowe – specjalne struktury łączące co najmniej dwie spółki kapitałowe,
• spółki niemające osobowości prawnej z siedzibą lub zarządem za granicą, jeżeli w swoim państwie są traktowane jak osoby prawne i opodatkowane od całości dochodów.

Istnieje także katalog podmiotów, które z CIT są zwolnione z mocy ustawy. To m.in. Skarb Państwa, Narodowy Bank Polski, Zakład Ubezpieczeń Społecznych czy niektóre kościelne osoby prawne. One nie składają zeznań CIT i nie płacą tego podatku.

Ważna jest też tzw. rezydencja podatkowa. Jeżeli firma ma siedzibę lub zarząd w Polsce, podlega w CIT z całości swoich dochodów, bez względu na kraj ich uzyskania. Podmioty zagraniczne bez siedziby lub zarządu w Polsce płacą podatek tylko od dochodów osiągniętych na terytorium RP, co nazywa się ograniczonym obowiązkiem podatkowym.

Podatkowe grupy kapitałowe

Osobną grupą podatników CIT są podatkowe grupy kapitałowe (PGK). To formalne związki co najmniej dwóch spółek kapitałowych, które spełniają precyzyjne warunki. Celem jest rozliczanie podatku na poziomie całej grupy, a nie pojedynczych spółek.

Aby PGK mogła być podatnikiem CIT, muszą zostać spełnione m.in. takie wymogi jak:

• udział spółki dominującej w kapitale spółek zależnych co najmniej 75%,
• minimalny średni kapitał zakładowy każdej spółki w grupie na poziomie 500 000 zł,
• brak wzajemnych udziałów spółek zależnych w innych spółkach z grupy,
• brak zaległości podatkowych w podatkach stanowiących dochód budżetu państwa,
• zawarcie umowy o utworzeniu PGK w formie aktu notarialnego na minimum 3 lata podatkowe i jej rejestracja w urzędzie skarbowym.

Dodatkowo spółki w PGK nie mogą korzystać z wielu ulg podatkowych, zwłaszcza zwolnień z CIT i VAT z odrębnych ustaw. Muszą też wykazywać minimalny stosunek dochodu do przychodów na poziomie co najmniej 2%. To powoduje, że podatkowa grupa kapitałowa jest rozwiązaniem raczej dla dużych, stabilnych holdingów.

W praktyce z tej formy korzysta niewielka liczba grup. Warunki są restrykcyjne, ale w zamian można np. kompensować zyski i straty między spółkami w ramach jednego podatnika CIT.

Co jest opodatkowane w CIT?

W klasycznym CIT podstawą opodatkowania jest dochód, rozumiany jako nadwyżka sumy przychodów nad kosztami ich uzyskania w danym roku podatkowym. Jeżeli wynik jest ujemny, powstaje strata, którą można rozliczać w kolejnych pięciu latach, przy czym w jednym roku można odliczyć maksymalnie 50% pierwotnej straty.

Dochód dzieli się na dwie kategorie: dochód z zysków kapitałowych oraz dochód z innych źródeł przychodów (czyli z działalności operacyjnej). Spółka oblicza CIT oddzielnie dla obu tych koszyków, a następnie sumuje należny podatek.

Przychody w CIT

Przychody w rozumieniu CIT to nie tylko otrzymane pieniądze. Ustawa wymienia szeroki katalog, obejmujący m.in. wartości pieniężne, dodatnie różnice kursowe, nieodpłatne i częściowo odpłatne świadczenia czy wartość umorzonych zobowiązań. W działalności gospodarczej za przychód uważa się także przychody należne, nawet jeśli spółka nie dostała jeszcze zapłaty.

Moment powstania przychodu zależy od rodzaju transakcji. Zazwyczaj przychód powstaje w dniu wydania rzeczy, zbycia prawa majątkowego lub wykonania usługi, nie później niż w dniu wystawienia faktury albo uregulowania należności. Przy usługach rozliczanych okresowo przychód powstaje w ostatnim dniu okresu rozliczeniowego wskazanego w umowie lub na fakturze.

Koszty uzyskania przychodów

Koszty uzyskania przychodów to wydatki poniesione w celu osiągnięcia przychodów, zachowania albo zabezpieczenia ich źródła. Katalog jest otwarty, ale ustawa zawiera listę wydatków, których nie wolno zaliczyć do kosztów, np. niektórych kar umownych czy odsetek od zaległości podatkowych.

W praktyce wyróżnia się koszty bezpośrednio związane z przychodem (np. zakup towaru przeznaczonego do odsprzedaży) oraz koszty pośrednie, takie jak czynsz, wynagrodzenia administracji czy obsługa prawna. Te pierwsze rozlicza się w roku, w którym powstał odpowiadający im przychód, a pośrednie w roku poniesienia, czyli ujęcia w księgach rachunkowych na podstawie faktury lub innego dowodu księgowego.

Są też kategorie przychodów i dochodów, które są z CIT wyłączone lub z niego zwolnione. Ustawodawca nie obejmuje podatkiem dochodów z działalności rolniczej (poza działami specjalnymi produkcji rolnej), gospodarki leśnej czy floty morskiej, bo są objęte innymi podatkami. Zwolnione są m.in. dochody organizacji pożytku publicznego, części dochodów sportowych spółek akcyjnych, niektóre dochody kościelnych osób prawnych czy dochody przeznaczone na działalność statutową w zakresie nauki, kultury, ochrony zdrowia czy kultu religijnego.

W niektórych szczególnych przypadkach przedmiotem opodatkowania jest nie dochód, lecz przychód. Dotyczy to np. części przychodów uzyskiwanych w Polsce przez nierezydentów (np. z praw autorskich, odsetek czy usług doradczych). Wtedy stosuje się zryczałtowany podatek u źródła, z typową stawką 20% lub 10% w zależności od rodzaju świadczenia.

Jakie są stawki CIT?

W Polsce obowiązują dwie podstawowe stawki CIT. To one najczęściej pojawiają się w rozmowach przedsiębiorców z księgowymi. Oprócz tego ustawa przewiduje kilka stawek szczególnych, np. dla IP BOX, zagranicznych spółek kontrolowanych czy walut wirtualnych.

Główne stawki przedstawiają się tak:

• 19% – podstawowa stawka podatku CIT od dochodu na zasadach ogólnych,
• 9% – preferencyjna stawka CIT od przychodów innych niż z zysków kapitałowych dla małych podatników oraz firm rozpoczynających działalność, jeżeli ich roczne przychody nie przekraczają 2 000 000 euro przeliczonej na złote według kursu NBP,
• 19% – od dywidend i innych przychodów z udziału w zyskach osób prawnych oraz od dochodów zagranicznej spółki kontrolowanej,
• 19% – od dochodów z odpłatnego zbycia walut wirtualnych i z niezrealizowanych zysków,
• 5% – dla IP BOX, czyli kwalifikowanego dochodu z praw własności intelektualnej (np. patentów, programów komputerowych),
• 20% lub 10% – w przypadku zryczałtowanego podatku u źródła od wybranych przychodów nierezydentów, np. odsetek, licencji czy usług niematerialnych.

Z 9% stawki nie mogą korzystać m.in. podatkowe grupy kapitałowe ani spółki powstałe w wyniku niektórych restrukturyzacji, przekształceń lub wniesienia do nich dużego przedsiębiorstwa. Wyłączone są także dochody z zysków kapitałowych. To oznacza, że spółka może mieć 9% od działalności operacyjnej i 19% od dywidend czy zbycia udziałów.

W ustawie przewidziano też 50% sankcyjną stawkę CIT, stosowaną w sytuacji zaniżenia zobowiązania podatkowego przez podmioty powiązane, np. przy nieprawidłowej dokumentacji cen transferowych. Jest to narzędzie, które ma zniechęcać do agresywnej optymalizacji w grupach kapitałowych.

Estoński CIT

Od 2021 r. część spółek może rozliczać podatek w formie ryczałtu od dochodów spółek, zwanego potocznie estońskim CIT. W tym systemie nie płaci się podatku od wypracowanego zysku w momencie jego powstania, ale dopiero wtedy, gdy zysk jest wypłacany wspólnikom, najczęściej w formie dywidendy.

Warunkiem korzystania z estońskiego CIT jest m.in. posiadanie wyłącznie wspólników będących osobami fizycznymi, brak udziałów w innych podmiotach, zatrudnianie co najmniej trzech pracowników oraz ponoszenie określonych nakładów inwestycyjnych. Ustawa wymaga, aby nakłady te w danym okresie wzrosły o co najmniej 15% (nie mniej niż 20 tys. zł) w ciągu dwóch lat lub 33% (nie mniej niż 50 tys. zł) w ciągu czterech lat.

W estońskim CIT podatek pojawia się w momencie dystrybucji zysku. Dopóki spółka reinwestuje zysk w rozwój, nie płaci CIT ani nie musi wyliczać podatkowych kosztów czy amortyzacji.

Korzystanie z tego rozwiązania oznacza rezygnację z większości ulg podatkowych dostępnych w klasycznym systemie. Nie można łączyć estońskiego CIT z innymi preferencjami, co trzeba dokładnie przeanalizować przy planowaniu inwestycji i struktury finansowania spółki.

Stawki efektywne przy estońskim CIT są z reguły niższe, gdy uwzględni się łącznie podatek po stronie spółki i podatek od dywidendy u wspólnika. Dla małych podatników łączna efektywna stawka może wynosić około 20%, a dla większych podmiotów około 25%.

Jak rozlicza się podatek CIT?

Podatnik CIT prowadzi księgi rachunkowe, czyli tzw. pełną księgowość, i na ich podstawie ustala dochód lub stratę za rok podatkowy. Rokiem podatkowym jest co do zasady rok kalendarzowy, ale spółka może w umowie lub statucie wybrać inny, 12-miesięczny okres rozliczeniowy.

Po zakończeniu roku podatkowego podatnik musi do końca trzeciego miesiąca następnego roku złożyć zeznanie CIT-8 do właściwego naczelnika urzędu skarbowego oraz zapłacić należny podatek lub dopłatę ponad wpłacone zaliczki. W przypadku roku kalendarzowego ostateczny termin to 31 marca.

Zaliczki na CIT

W trakcie roku podatkowego spółka płaci zaliczki na CIT, najczęściej miesięczne. Liczy się je od dochodu narastająco od początku roku, a wpłaca do 20. dnia miesiąca za miesiąc poprzedni. Jeśli podatek należny od początku roku, pomniejszony o już zapłacone zaliczki, nie przekracza 1000 zł, zaliczki nie trzeba w ogóle wpłacać.

Możliwe są także zaliczki kwartalne. Z takiej formy mogą korzystać mali podatnicy oraz podmioty rozpoczynające działalność w pierwszym roku. Zaliczki kwartalne również wpłaca się do 20. dnia miesiąca po zakończeniu kwartału. Istnieje ponadto zaliczka uproszczona, czyli stała miesięczna kwota w wysokości 1/12 podatku należnego z zeznania za poprzednie lata.

• zaliczki miesięczne – do 20. dnia miesiąca za miesiąc poprzedni,
• zaliczki kwartalne – do 20. dnia miesiąca po zakończonym kwartale,
• forma uproszczona – 1/12 podatku z poprzedniego roku lub sprzed dwóch lat,
• brak zaliczek – gdy narastający podatek nie przekracza 1000 zł,
• ostatnia zaliczka – nie jest wymagana, jeśli przed terminem złożono CIT-8 i zapłacono podatek roczny.

Poza rozliczeniem podatku spółka ma obowiązek sporządzić sprawozdanie finansowe i złożyć je do Krajowego Rejestru Sądowego w ciągu sześciu miesięcy od zakończenia roku obrotowego. Dane z bilansu i rachunku zysków i strat są podstawą weryfikacji poprawności rozliczeń CIT.

Dla nowych, małych przedsiębiorstw istnieje jeszcze jedna forma wsparcia – tzw. preferencja podatkowa polegająca na odroczeniu w czasie zapłaty podatku i podzieleniu go na pięć rat po 20%. Skorzystanie z niej wymaga złożenia stosownego oświadczenia do urzędu skarbowego w ściśle określonym terminie.

Jak CIT wpływa na działalność firm?

Wysokość i konstrukcja CIT ma znaczenie nie tylko dla budżetu państwa, ale też dla decyzji inwestycyjnych przedsiębiorstw. Podatek dochodowy może ograniczać skłonność firm do inwestowania, zwłaszcza w krajach o wysokiej mobilności kapitału, gdzie łatwo przenieść dochody do jurysdykcji z niższą stawką.

Badania wykonywane m.in. na danych z kilkudziesięciu krajów pokazują, że ciężar podatku CIT może być w długim okresie częściowo przerzucany na pracowników (niższe płace) i konsumentów (wyższe ceny). Szacunki wskazują, że 20–70% obciążeń CIT może w końcu spadać na te grupy, choć w krótkim czasie głównym „płatnikiem ekonomicznym” są właściciele kapitału.

Analiza ponad 55 000 firm europejskich z lat 1996–2003 sugeruje, że w długim okresie około połowa podatku CIT może być „przerzucona” na niższe wynagrodzenia pracowników.

Innym dużym tematem jest unikanie opodatkowania. Międzynarodowe holdingi często przenoszą zyski do państw o niższej efektywnej stawce, korzystając z ulg, indywidualnych porozumień z administracją skarbową lub luzów w przepisach. Przykłady porozumień podatkowych w Luksemburgu czy w Irlandii (gdzie efektywna stawka dla niektórych koncernów wynosiła nawet 0,005%) pokazały skalę możliwych strat dla budżetów państw.

Dane ujawnione po aferze LuxLeaks wskazywały, że państwa UE mogły tracić nawet 300 mld euro rocznie, z czego dla Polski szacunki mówiły o około 46 mld zł utraconych wpływów rocznie. Nic dziwnego, że w debacie europejskiej pojawiły się propozycje takich rozwiązań jak CCCTB, czyli wspólna skonsolidowana podstawa opodatkowania, choć projekt w obecnym kształcie budzi wiele zastrzeżeń i nie jest obowiązkowy.

Dla przeciętnej polskiej spółki najistotniejsze pozostaje jednak to, jak efektywnie rozliczać koszty uzyskania przychodów, kiedy warto korzystać z 9% stawki lub IP BOX, a kiedy rozważyć przejście na estoński CIT. Właściwe ułożenie struktury podatkowej firmy przekłada się na realne oszczędności i płynność finansową w każdym roku podatkowym.